Του Παναγιώτη Σταμπουλίδη, Αναπληρωτή Διευθύνοντα Συμβούλου, Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες αναπτυξιακές ευκαιρίες των τελευταίων ετών για την Ελλάδα.
Ήταν η επιτάχυνση που χρειαζόταν η χώρα στην υλοποίηση μεγάλων στρατηγικών έργων. Έφερε πόρους, αλλά ταυτόχρονα έθεσε ένα διαφορετικό tempo στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και, κυρίως, μας έδειξε στην πράξη ότι έργα που για χρόνια παρέμεναν σε εκκρεμότητα μπορούν να προχωρήσουν όταν υπάρχει σαφής σχεδιασμός και αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του, επομένως, δεν περιορίζεται στους πόρους που κινητοποίησε. Βρίσκεται και στην ικανότητα που απέκτησε η χώρα να μετατρέπει τους διαθέσιμους πόρους σε ώριμα έργα, επενδύσεις και, τελικά, σε πραγματική αξία για την οικονομία και την κοινωνία.
Βρίσκεται, όμως, και στους ανθρώπους που εργάστηκαν όλα αυτά τα χρόνια για να γίνει αυτή η μετάβαση πράξη. Η χώρα διαθέτει πλέον ανθρώπινο δυναμικό με εκτεταμένη εμπειρία αλλά και την τεχνογνωσία να σχεδιάσει και να υλοποιήσει ακόμη πιο σύνθετα έργα στο μέλλον. Μια τεχνογνωσία που σταδιακά αποκτά εξωστρέφεια και μπορεί να αξιοποιηθεί και πέρα από τα σύνορα της χώρας.
Οπότε, το πραγματικό ερώτημα της επόμενης ημέρας είναι εάν μπορούμε να μετατρέψουμε την τεχνογνωσία, τους μηχανισμούς υλοποίησης και την ταχύτητα που αναπτύχθηκε σε μόνιμη αναπτυξιακή ικανότητα για τη χώρα.
Ο «επιταχυντής» του Ταμείου Ανάκαμψης
Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η Μονάδα Στρατηγικών Συμβάσεων (PPF) του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου, διαδραμάτισε έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Από το 2021 κλήθηκε να συνδράμει την Πολιτεία στην επίτευξη του εθνικού στόχου για την απρόσκοπτη απορρόφηση των πόρων του «Ελλάδα 2.0», λειτουργώντας ως εξειδικευμένος μηχανισμός ωρίμανσης και υλοποίησης σύνθετων έργων.
Πέντε χρόνια μετά, το PPF συνέβαλε καταλυτικά στην υλοποίηση στρατηγικών έργων συνολικού προϋπολογισμού 2,4 δισ. ευρώ, μέσα από περισσότερες από 600 διαγωνιστικές διαδικασίες, για σχεδόν 100 μεγάλα έργα σε 75 Περιφερειακές Ενότητες. Με ταχύτητα, διαφάνεια και τεχνική επάρκεια, επετεύχθησαν όλοι οι στόχοι και τα ορόσημα που αναλάβαμε.
Από το «ΑΙΓΙΣ», το πρόγραμμα που ενίσχυσε την Πολιτική Προστασία με κρίσιμο εξοπλισμό, όπως πυροσβεστικά οχήματα και νέα αεροσκάφη έγκαιρης πρόληψης, και το «AntiNero», μέχρι την αναβάθμιση 93 νοσοκομείων και περισσότερων από 150 κέντρων υγείας και την ανακαίνιση της εμβληματικής ολυμπιακής υποδομής του ΟΑΚΑ, τα έργα του PPF έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους σε όλη τη χώρα.
Από την ταχύτητα στην ανθεκτικότητα
Η επόμενη ημέρα, ωστόσο, έχει διαφορετικές απαιτήσεις. Η πρόκληση είναι να σχεδιάσουμε υποδομές που θα μπορούν να ανταποκριθούν στις μεγάλες αλλαγές των επόμενων δεκαετιών.
Κλιματική αλλαγή, ενεργειακές και γεωπολιτικές αναταράξεις, ψηφιακές απειλές και νέες απαιτήσεις για τις κρίσιμες υποδομές δημιουργούν ένα διαφορετικό περιβάλλον. Η ανθεκτικότητα, επομένως, πρέπει να ενσωματώνεται εξαρχής στον επενδυτικό σχεδιασμό.
Σε αυτή την κατεύθυνση διευρύνεται και δυνατότητα συμβολής του PPF: στην αναγνώριση και αξιολόγηση κινδύνων, στη διαμόρφωση σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας και στην ανάπτυξη εργαλείων που μετατρέπουν την εκτίμηση κινδύνου σε καθημερινή διαχείριση.
Στόχος είναι να περάσουμε από τη λογική της αντίδρασης στη λογική της προετοιμασίας και στην επίτευξη ανθεκτικότητας. Με απλά λόγια, να εντοπίζουμε εγκαίρως τις ευπάθειες μιας υποδομής, να ιεραρχούμε τις αναγκαίες παρεμβάσεις και να τις μετατρέπουμε σε συγκεκριμένα, κοστολογημένα και χρηματοδοτήσιμα έργα.
Η εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης μας έδειξε και κάτι ακόμη: η ανάπτυξη δεν μπορεί να περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Από τον συνολικό προϋπολογισμό 2,4 δισ. ευρώ έργων που ανέλαβε να ωριμάσει το PPF, περίπου 1 δισ. ευρώ κατευθύνθηκε στην περιφέρεια. Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν αποτελεί, επομένως, συμπληρωματική κατεύθυνση. Είναι προϋπόθεση για τη συνοχή, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.
Σε αυτό το πεδίο, το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο δημόσιας περιουσίας και κρίσιμων υποδομών σε ολόκληρη τη χώρα. Λιμάνια, περιφερειακά αεροδρόμια, μαρίνες, τουριστικά ακίνητα και υποδομές μεταφορών και logistics μπορούν να λειτουργήσουν ως αναπτυξιακοί κόμβοι, δημιουργώντας νέες οικονομικές δραστηριότητες στις τοπικές κοινωνίες.
Το νέο μοντέλο αξιοποίησης του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου είναι να αντιμετωπίζει το χαρτοφυλάκιό του όχι απλώς ως δημόσια περιουσία, αλλά ως αναπτυξιακή υποδομή, που δημιουργεί πολλαπλασιαστική αξία για την οικονομία και τους πολίτες της Περιφέρειας και ενεργοποιεί ένα ευρύτερο οικοσύστημα ανάπτυξης γύρω από αυτήν.
Η παρακαταθήκη του Ταμείου Ανάκαμψης
Το Ταμείο Ανάκαμψης αφήνει, επομένως, στη χώρα κάτι περισσότερο από ολοκληρωμένα έργα και επενδύσεις. Αφήνει ανθρώπους με νέα εμπειρία και δεξιότητες, μηχανισμούς που απέδειξαν ότι μπορούν να λειτουργήσουν με ταχύτητα και ένα διαφορετικό υπόδειγμα υλοποίησης δημόσιων συμβάσεων.
Η πρόκληση, πλέον, είναι να μεταφέρουμε αυτή την εμπειρία στην επόμενη φάση. Τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία της επόμενης περιόδου, όπως το ΕΣΠΑ, μπορούν να αξιοποιήσουν στοιχεία αυτού του μοντέλου, ξεπερνώντας γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, καθυστερήσεις και τον κίνδυνο απώλειας πόρων.
Το ζητούμενο, όμως, δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Η Ευρώπη χρειάζεται να ξεπεράσει και η ίδια τις δικές της αγκυλώσεις, να διατηρήσει το momentum που δημιούργησε το Ταμείο Ανάκαμψης και να μεταφέρει αυτή την εμπειρία στους μόνιμους μηχανισμούς χρηματοδότησης και υλοποίησης. Είναι ευκαιρία η Ευρώπη να κάνει την εξαίρεση, κανόνα.