Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο: Δημόσια περιουσία με αναπτυξιακό αποτύπωμα και μετρήσιμο όφελος για την κοινωνία
Η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, η ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας και η δημιουργία μετρήσιμης αξίας για την κοινωνία βρίσκονται στον πυρήνα της λειτουργίας του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου, όπως ανέφερε ο κ. Σταμπουλίδης στο Vidcast της Athens Voice, αναφερόμενος στον ρόλο και τη στρατηγική του οργανισμού.
Όπως σημείωσε, μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από τη λειτουργία του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου είναι η αντίληψη ότι έχει ως στόχο την εκποίηση της δημόσιας περιουσίας. «Δεν ισχύει τίποτα από όλα αυτά», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι μέτοχος του Ταμείου είναι η Ελληνική Δημοκρατία και ότι ο βασικός του ρόλος είναι η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας με τρόπο που δημιουργεί πρόσθετη αξία για το Δημόσιο, την οικονομία και την κοινωνία.
«Το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο έχει συμβάλει στη μείωση του δημόσιου χρέους μέσα από την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας κατά 14 δισ. ευρώ», σημείωσε.
Η αξιοποίηση των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων του χαρτοφυλακίου του ΕθΑΤ έχει, όπως εξήγησε, πολλαπλά αποτέλεσμα. Αφενός, δημιουργεί έσοδα που επιστρέφουν στον κρατικό προϋπολογισμό και, κατ’ επέκταση, στις δημόσιες δαπάνες. Αφετέρου, το ΕθΑΤ επιδιώκει να μεγιστοποιήσει την αξία περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου που για δεκαετίες παρέμεναν αναξιοποίητα ή χωρίς ουσιαστική αναπτυξιακή προοπτική. Η υπεραξία που δημιουργείται δεν περιορίζεται στο άμεσο οικονομικό αποτέλεσμα, αλλά επιστρέφει στην οικονομία μέσα από επενδύσεις, νέες υποδομές, θέσεις εργασίας και ενίσχυση της τοπικής ανάπτυξης.
Από τις υποδομές στην καθημερινότητα των πολιτών
Η παρουσία του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου, όπως υπογράμμισε, εκτείνεται σε υποδομές και υπηρεσίες που επηρεάζουν καθημερινά τη ζωή των πολιτών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ΟΑΚΑ, η αναβάθμιση του οποίου πραγματοποιείται σε χρόνους ρεκόρ. Το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο, μέσω της Μονάδας Στρατηγικών Συμβάσεων, ωρίμασε τον διαγωνισμό, ανέδειξε τον ανάδοχο και παρακολουθεί την υλοποίηση του έργου, αξιοποιώντας πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Με την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, το Ολυμπιακό Στάδιο παραδίδεται στους πολίτες ως μια σύγχρονη και ριζικά αναβαθμισμένη υποδομή.
Στον τομέα των μεταφορών, το Ταμείο, μέσα από τη θυγατρική του εταιρεία, τον ΟΑΣΑ, συμβάλει στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμού των αστικών συγκοινωνιών. Στους λιμένες, βρίσκεται σε εξέλιξη μια ευρύτερη προσπάθεια αναβάθμισης των υποδομών, με στόχο τη βελτίωση της εξυπηρέτησης των πολιτών και των επισκεπτών, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.
Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί και η αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών υγείας. Έργα που ανέθεσε το Υπουργείο Υγείας στο Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο περιλαμβάνουν την ωρίμανση και δημοπράτηση των διαγωνισμών για την υλοποίηση παρεμβάσεων σε περισσότερα από 90 νοσοκομεία και περισσότερα από 150 κέντρα υγείας σε ολόκληρη τη χώρα. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την ανακαίνιση Τμημάτων Επειγόντων Περιστατικών, την αναβάθμιση κλινών και την ενεργειακή αναβάθμιση των υποδομών.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε το Αττικό Νοσοκομείο, όπου παραδόθηκε ένα πλήρως ανακαινισμένο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών, το οποίο αποτελεί πρότυπο για τις αντίστοιχες παρεμβάσεις που υλοποιούνται σε νοσοκομεία σε όλη τη χώρα.
Ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας
Ο κ. Σταμπουλίδης υπογράμμισε ότι το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο δεν αποτελεί συνέχεια της δημόσιας διοίκησης, αλλά έναν οργανισμό που δημιουργήθηκε εξαρχής με όρους ελεύθερης οικονομίας και λειτουργεί ως ανώνυμη εταιρεία.
Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται, μεταξύ άλλων, στον τρόπο στελέχωσης, στη λειτουργία, στη διοικητική ευελιξία και στην υιοθέτηση εταιρικής κουλτούρας με σαφείς στόχους και KPIs. Το μοντέλο λειτουργίας συνδυάζει την επιχειρησιακή ευελιξία μιας εταιρείας με την αυξημένη ευθύνη και λογοδοσία που συνεπάγεται η διαχείριση δημόσιας περιουσίας και δημόσιων πόρων.
Κεντρικό ρόλο σε αυτό το μοντέλο έχει η διακυβέρνηση (governance). Το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο διαθέτει ισχυρό σύστημα εσωτερικού ελέγχου και Εποπτικό Συμβούλιο, το οποίο επιβλέπει τη λειτουργία και θέτει τους μακροπρόθεσμους στόχους της διοίκησης.
Ανάπτυξη με πολλαπλασιαστική αξία για την οικονομία και την κοινωνία
Για το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο, η ανάπτυξη δεν αποτυπώνεται μόνο στο τίμημα που καταβάλλεται για την αξιοποίηση ενός περιουσιακού στοιχείου. Όπως εξήγησε ο κ. Σταμπουλίδης, υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι να αξιολογηθεί η επιτυχία μιας αξιοποίησης ενός περιουσιακού στοιχείου: ο άμεσος οικονομικός αντίκτυπος, δηλαδή το τίμημα που εισπράττει το Δημόσιο, αλλά και η υπεραξία που δημιουργείται στη συνέχεια στην πραγματική οικονομία.
Το δεύτερο σκέλος είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη στρατηγική του Ταμείου. Στόχος είναι ο επενδυτής που αποκτά ένα περιουσιακό στοιχείο να προχωρήσει σε νέες επενδύσεις, να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να υλοποιήσει ένα βιώσιμο επιχειρηματικό σχέδιο. Με αυτόν τον τρόπο, η επένδυση μπορεί να είναι αποδοτική για τον επενδυτή, αλλά παράλληλα να δημιουργεί ευρύτερα οφέλη για την τοπική και εθνική οικονομία.
Η συγκεκριμένη διάσταση αποτυπώνεται ιδιαίτερα στην περιφέρεια, όπου έχουν κατευθυνθεί σημαντικές επενδύσεις από το χαρτοφυλάκιο του Ταμείου. Μελέτη του ΙΟΒΕ για την επίδραση των παραχωρήσεων και αποκρατικοποιήσεων που συνδέονται με το χαρτοφυλάκιο του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου καταγράφει δευτερογενή αξία που ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ. Πρόκειται για αξία που μεταφράζεται σε πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Ο Λιμένας Πειραιά και ο Λιμένας Θεσσαλονίκης αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως και τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια που αναβαθμίστηκαν και συνέβαλαν στην ενίσχυση της τουριστικής δραστηριότητας στις περιοχές όπου βρίσκονται.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το αεροδρόμιο της Καλαμάτας. Η ανάπτυξη και αναβάθμισή του, σύμφωνα με τον κ. Σταμπουλίδη, μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ευρύτερη οικονομική ανάπτυξη της Πελοποννήσου, ενισχύοντας το τοπικό προϊόν και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες και επενδύσεις.
Διαφάνεια και πλήρης εικόνα για την πορεία των έργων
Η διαφάνεια αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη διοίκηση του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου, τόσο απέναντι στην κοινωνία όσο και απέναντι στους θεσμούς. Για τον λόγο αυτό, το Ταμείο διαθέτει μηχανισμό, που θα δοθεί και στο κοινό μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, και μπορεί να δει με πλήρη διαφάνεια τα έργα που υλοποιήθηκαν.
Στόχος είναι να μπορεί κανείς να γνωρίζει για κάθε έργο πότε ξεκίνησε, ποιος είναι ο προϋπολογισμός του, ποιος είναι ο ανάδοχος, πότε παραδόθηκε και πώς μεταβλήθηκε η υποδομή από την αρχική της κατάσταση έως την ολοκλήρωσή της. Με αυτόν τον τρόπο, η συμβολή του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου στη μεγάλη εθνική προσπάθεια αξιοποίησης των ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων γίνεται μετρήσιμη στους πολίτες.
Σύνθετα έργα που απαιτούν συντονισμό
Ανάμεσα στα έργα που ξεχώρισε ο κ. Σταμπουλίδης είναι ο ποδηλατόδρομος στην Αθηναϊκή Ριβιέρα, ένα σύνθετο έργο που διατρέχει πολλούς δήμους και απαιτεί τον συντονισμό διαφορετικών φορέων.
Η εγγύτητα στην ακτογραμμή δημιούργησε ιδιαίτερες τεχνικές και θεσμικές απαιτήσεις, ενώ χρειάστηκε να αντιμετωπιστούν ζητήματα περιβαλλοντικής αδειοδότησης και να συντονιστούν διαφορετικές δυνάμεις γύρω από έναν κοινό σχεδιασμό. Το έργο δημοπρατήθηκε και σημαντικό μέρος του έχει ήδη υλοποιηθεί.
Πρόληψη και ανθεκτικότητα απέναντι στις πυρκαγιές
Στον τομέα της πολιτικής προστασίας, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο έργο καθαρισμού δασικών εκτάσεων και δημιουργίας αντιπυρικών ζωνών σε ολόκληρη τη χώρα.
Σύμφωνα με τον κ. Σταμπουλίδη, έχουν καθαριστεί περισσότερες από 150 δασικές περιοχές και έχουν διατεθεί περίπου 600 εκατ. ευρώ μέσα σε τρία χρόνια για τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και τον καθαρισμό δασών. Οι παρεμβάσεις δημιουργούν διαδρόμους που μπορούν να λειτουργήσουν ως κρίσιμες ζώνες για την αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς και την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων.
Η αποτελεσματικότητα και η ταχύτητα υλοποίησης του προγράμματος αναδείχθηκε, όπως ανέφερε, και σε ετήσια τοποθέτηση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ως παράδειγμα για το πώς μπορούν να υλοποιούνται γρήγορα δράσεις περιβαλλοντικής πρόληψης και να απορροφώνται ευρωπαϊκοί πόροι.
Υποδομές εθνικής σημασίας και εξαγωγή τεχνογνωσίας
Στα έργα εθνικής σημασίας περιλαμβάνεται και η αναβάθμιση του σιδηροδρομικού δικτύου. Πρόκειται για ένα έργο για το οποίο υπάρχει σχεδιασμός και συνδυασμός εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, με στόχο την αναβάθμιση μιας κρίσιμης υποδομής για τη χώρα.
Παράλληλα, η τεχνογνωσία που έχει αναπτύξει το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο μέσα από τη διαχείριση σύνθετων δημόσιων έργων αρχίζει να αποκτά διεθνή διάσταση.
Όπως ανέφερε ο κ. Σταμπουλίδης, το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς για άλλες χώρες, οι οποίες ενδιαφέρονται να αξιοποιήσουν την ελληνική εμπειρία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συνεργασία με τη Μολδαβία, για λογαριασμό της οποίας η Μονάδα Στρατηγικών Συμβάσεων του ΕθΑΤ έχει αναλάβει τη δημιουργία ενός αντίστοιχου μηχανισμού ωρίμανσης έργων.
Στόχος είναι η Μολδαβία να μπορεί να ωριμάζει και να υλοποιεί έργα ταχύτερα, ώστε να ενισχύσει τη διασύνδεσή της με την Ευρώπη και να επιταχύνει την απορρόφηση διαθέσιμων ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Η εξαγωγή αυτής της τεχνογνωσίας, όπως σημείωσε ο κ. Σταμπουλίδης, αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα της εξέλιξης του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου: από έναν οργανισμό που αξιοποιεί δημόσια περιουσία και υλοποιεί σύνθετα έργα στην Ελλάδα, σε έναν φορέα που μπορεί να μεταφέρει την εμπειρία και την τεχνογνωσία του και εκτός συνόρων.